Veel mensen denken dat toegankelijk schrijven draait om korte zinnen en eenvoudige woorden. Natuurlijk helpt dat. Maar de echte basis ligt ergens anders: in oprechte interesse voor de ander.
Ik stond vanmiddag bij de zelfscankassa van Albert Heijn toen er ineens ‘steekproef’ in beeld verscheen. Altijd spannend. Niet omdat ik iets probeer mee te nemen zonder te betalen (echt niet!), maar omdat ik ineens bang word dat precies dat ene potje pesto niet goed gescand blijkt te zijn.
De medewerkster kwam naar me toe, keek me lachend aan en zei: “Ik heb je boottocht gevolgd op Instagram. Wat leuk om zo een beetje mee te genieten van je weekend.” Ik voelde me meteen op mijn gemak. En voor ik het wist stonden we een kwartier te praten. Over werk, mijn weekend, haar vakantie in Frankrijk, eigenlijk over van alles en nog wat. Terwijl we elkaar alleen kennen van de zelfscankassa.
Toen ik naar buiten liep, bedacht ik me dat ik deze Albert Heijn-medewerkster echt toegankelijk vind. Ze deed moeite om contact te maken en interesse te tonen. En volgens mij is dat precies waar toegankelijkheid begint.
Wat maakt iemand eigenlijk toegankelijk?
Als je mij vraagt wie ik een toegankelijk mens vind, hoef ik daar niet lang over na te denken: Sandra. Schrijfdokter Sandra dus. Zij stelt vragen, luistert naar het antwoord, vraagt door. En ze onthoudt dingen die ik maanden geleden heb verteld. Ze kijkt me aan, denkt met me mee en zorgt ervoor dat ik me op mijn gemak voel. Dat heeft niets te maken met extravert zijn of met veel praten. Het heeft alles te maken met oprechte interesse.
Soms – op feestjes, netwerkborrels, of spontaan op een terras – spreek ik mensen die in eerste instantie ook heel toegankelijk lijken. Ze gaan gemakkelijk een ‘gesprek’ aan. Die aanhalingstekens bij gesprek heb ik er expres bij gezet. Want al gauw blijkt dat het niet echt een gesprek is. Ik stel een vraag en hij of zij begint te praten. Daarbij vliegen soms de vaktermen, Engelse managementwoorden en ellenlange zinnen me om de oren. Ongetwijfeld indrukwekkend, maar na een minuut ben ik ze kwijt. En vervolgens komt er geen enkele vraag terug. Niet echt toegankelijk wat mij betreft.
En dan heb je nog het andere uiterste. Mensen die communiceren in één-woorduitingen: “Prima.” “Ja.” “Vanmiddag.” Ook dat voelt niet bepaald uitnodigend.
Toegankelijkheid zit voor mij precies tussen die twee uitersten in. Je hoeft niet de hele dag verhalen te vertellen, maar je hoeft de ander ook niet te laten zwemmen. Je doet moeite om het contact makkelijk te maken.
Waarom heeft toegankelijk zijn met schrijven te maken?
Schrijven is ook communiceren. Veel organisaties vragen ons als Schrijfdokters of we hun teksten toegankelijker kunnen maken. Dat betekent voor hen vaak: kortere zinnen, eenvoudigere woorden en minder jargon. Dat helpt absoluut om een tekst toegankelijker te maken.
Maar daar zit niet de kern. De kernvraag is veel belangrijker: voor wie schrijf je eigenlijk? Schrijf je om te laten zien hoeveel je weet? Hoe deskundig je bent? Hoe ingewikkeld jouw vak is? Of schrijf je zodat de lezer zonder moeite begrijpt wat je bedoelt?
Dat is een fundamenteel verschil. Een toegankelijke schrijver denkt voortdurend aan de ander. Waar haakt iemand misschien af? Welk woord kan eenvoudiger? Kan deze alinea korter? Zou een tussenkopje helpen? Niet omdat de lezer dom is, maar omdat de schrijver het de lezer zo makkelijk mogelijk wil maken.
Waarom vinden wij toegankelijkheid zo belangrijk?
Toegankelijke teksten, daar draait het om bij Schrijfdokters. Maar eigenlijk is dat maar de helft van het verhaal. We willen zelf ook toegankelijk zijn. Dat betekent dat opdrachtgevers en cursisten alles mogen vragen. Dat we nieuwsgierig zijn voordat we gaan schrijven. Dat we doorvragen tijdens interviews. Dat we liever een extra vraag stellen dan iets invullen. En dat we moeilijke dingen graag eenvoudig maken, zonder ze plat te slaan.
Toegankelijkheid is de rode draad in alles wat we doen. Want uiteindelijk schrijven we niet voor onszelf. We schrijven voor de lezer. We doen geen interviews om vragen te stellen, maar om een mooi verhaal op te halen. En we voeren geen gesprek om zelf zoveel mogelijk aan het woord te zijn, maar om echt contact te maken.
Eigenlijk is toegankelijkheid niks anders dan bewust een beetje moeite doen.
Een beetje moeite doen, zodat iemand anders minder moeite hoeft te doen. Of dat nu aan de zelfscankassa is, tijdens een interview of in een tekst van 700 woorden.
Benieuwd hoe toegankelijk jij en je teksten zijn?
We vinden het altijd leuk om met je kennis te maken, ja, onze interesse is oprecht en niet (alleen) commercieel. Dat kan op locatie en online. Misschien heb je interesse in een schrijftraining 'Toegankelijk schrijven' of een workshop 'Van nieuwsgierigheid naar rake verhalen'. Elke training maken we helemaal afgestemd op jou (en je collega's). Dus als je een specifieke wens hebt op het gebied van schrijven, taal en communicatie, laat het ons dan gerust weten.
Met deze hulpmiddelen leer je ook meer over toegankelijk schrijven (en daarmee zijn)
- Gratis checklist: schrijven op B1-niveau
- E-book 'Schrijven op B1-niveau'
- Schrijfcoaching met persoonlijke feedback
- Gratis checklist: 10 geheimen van een tekstschrijver
