Laatst bijgewerkt: september 2026. Leestijd: 6 minuten.
Je hebt een tekst geschreven en denkt: kan deze ook op B1-niveau? Misschien is het een brief aan inwoners, een websitetekst voor klanten of een e-mail die eigenlijk door iedereen moet worden begrepen. Dus open je ChatGPT of een andere AI-tool en typ je: ‘Zet deze tekst om naar B1-niveau.’
Klaar! Of misschien toch niet?
Was het maar zo eenvoudig. Natuurlijk kan AI moeilijke woorden vervangen, zinnen korter maken en een tekst herschrijven. Maar daarmee heb je nog niet automatisch een goede B1-tekst. Sterker nog: soms wordt een tekst er helemaal niet duidelijker van.
Bij Schrijfdokters zeggen we daarom liever dat je een tekst herschrijft op B1-niveau. Omzetten klinkt ons iets te veel alsof je de tekst in een B1-wasmachine stopt, het juiste programma kiest en hem er even later begrijpelijk weer uithaalt. Zo werkt toegankelijk schrijven niet.
Wat betekent een tekst omzetten naar B1?
Als mensen zoeken op ‘tekst omzetten naar B1’, bedoelen ze meestal dat ze een tekst makkelijker willen maken. Kortere zinnen, eenvoudigere woorden en ingewikkelde formuleringen eruit. Op zich is daar niets mis mee, maar als je alleen dat doet, ben je er nog niet. Je kunt namelijk een tekst schrijven met keurig korte zinnen en eenvoudige woorden waar nog steeds geen touw aan vast te knopen is.
Bij Schrijfdokters kijken we daarom eerst naar iets anders: voor wie is de tekst bedoeld en wat wil die persoon weten? Dat klinkt misschien als een open deur, maar juist daar gaat het in veel teksten mis.
Stel dat je deze zin in een brief tegenkomt:
‘Uw aanvraag is door ons beoordeeld en op basis van de door u aangeleverde gegevens is vastgesteld dat u in aanmerking komt voor de gevraagde financiële tegemoetkoming.’
Je kunt nu enthousiast moeilijke woorden gaan vervangen. Aangeleverde gegevens kan vast eenvoudiger en in aanmerking komen voor een financiële tegemoetkoming verdient ook niet direct de schoonheidsprijs. Maar als je naar de lezer kijkt, is er eigenlijk maar één vraag die telt: krijg ik het geld of niet?
Waarom zou je daar dan niet mee beginnen?
‘We hebben uw aanvraag voor een financiële bijdrage in de bouwkosten goedgekeurd. U voldoet aan de regels en u krijgt [bedrag].’
De tweede versie is niet alleen makkelijker omdat we een paar moeilijke woorden hebben geschrapt. We hebben vooral de schrijver even van zijn stoel gehaald en de lezer erop gezet. Wat wil die als eerste weten? Wat moet daarna nog worden uitgelegd? En welke informatie kan misschien zelfs helemaal weg?
Dat is ook de reden waarom wij een tekst ‘omzetten naar B1’ eigenlijk een wat vreemde uitdrukking vinden. Het klinkt alsof je een paar woorden vervangt, wat zinnen doormidden knipt en klaar bent. Was het maar zo eenvoudig. Een begrijpelijke tekst schrijven betekent soms dat je de hele tekst opnieuw moet bekijken. Misschien staat de belangrijkste boodschap onderaan. Misschien geef je antwoord op vragen die de lezer helemaal niet heeft. Of misschien ontbreekt juist de informatie waar hij op zit te wachten. En ja, dan moet je meer doen dan alleen een paar moeilijke woorden vervangen.
Begin niet met moeilijke woorden schrappen
Tijdens onze schrijftrainingen zien we regelmatig dat mensen bij B1 meteen een rode pen pakken. Moeilijk woord? Weg ermee. Lange zin? Doormidden. Passieve zin? Actief maken.
Dat helpt allemaal, maar wij zouden nog even wachten met die rode pen.
Neem bijvoorbeeld:
‘In het kader van de herinrichting van de openbare ruimte worden bewoners verzocht eventuele zienswijzen uiterlijk binnen een termijn van zes weken kenbaar te maken.’
Hier kunnen we ons als Schrijfdokters natuurlijk heerlijk op uitleven. In het kader van mag van ons sowieso met pensioen en over kenbaar maken kunnen we het ook nog wel even hebben.
Maar voordat we gaan schrappen en vervangen, willen we eerst weten wat hier eigenlijk aan de hand is. Wat gaat de organisatie doen? Waarom krijgt de inwoner deze brief? Wat betekent dat voor hem? Kan hij bezwaar maken of alleen reageren? En wanneer moet dat gebeuren?
Misschien staat er uiteindelijk zoiets:
‘We gaan uw straat opnieuw inrichten. Bent u het niet eens met onze plannen? Laat het ons dan voor [datum] weten.’
Misschien ook niet. Want we kennen de situatie niet en weten niet wat de schrijver precies bedoelt. Als dit een tekst van een opdrachtgever was, zouden we dus eerst vragen gaan stellen. Dat is een belangrijk onderdeel van begrijpelijk schrijven dat vaak wordt vergeten. Soms kun je een tekst niet duidelijker maken omdat je als schrijver zelf nog niet precies weet wat je wilt vertellen.
B1 is dus niet hetzelfde als alle moeilijke woorden vervangen
Er bestaan handige lijstjes met moeilijke woorden en eenvoudige alternatieven. Indien wordt als, te allen tijde wordt altijd en met betrekking tot wordt over. Wij zijn groot voorstander van zulke lijstjes. Vooral als ze ervoor zorgen dat met betrekking tot wat minder vaak in Nederlandse teksten voorkomt.
Maar je moet wel blijven nadenken.
Een woord kan volgens een lijstje moeilijk zijn, terwijl jouw lezer precies weet wat ermee wordt bedoeld. Hypotheek is bijvoorbeeld geen eenvoudig woord. Toch hoef je iemand die een huis gaat kopen waarschijnlijk niet uit te leggen dat dit een lening is waarmee hij zijn huis betaalt. Andersom kunnen heel gewone woorden voor een lezer juist lastig zijn als hij de context niet kent.
Daarom zeggen wij tijdens onze trainingen ook dat je niet voor B1 schrijft. Je schrijft voor mensen. B1 geeft je handige richtlijnen om een tekst begrijpelijker te maken, maar uiteindelijk bepaalt je lezer wat duidelijke taal is. Je zult je dus echt in je lezer moeten verdiepen.
Hoe zet je een tekst om naar B1-niveau?
Goed, daar ligt je tekst. Hij is te moeilijk en je wilt ermee aan de slag. Wat doe je dan?
Wij zouden hem eerst eens lezen zonder iets te veranderen. Probeer daarbij niet te kijken als schrijver, maar als lezer. Waarom krijg ik deze tekst? Wat moet ik weten? Wat moet ik doen? En hoe lang duurt het voordat ik daarachter kom? Staat het antwoord op die vragen pas in alinea vier, dan heb je waarschijnlijk al een belangrijk probleem gevonden.
Daarna kun je naar de opbouw kijken. Staat de belangrijkste informatie bovenaan? Hoort informatie die bij elkaar hoort ook echt bij elkaar? Heb je tussenkoppen nodig? Staat er informatie in die voor de lezer helemaal niet relevant is?
En dan komen we pas bij de zinnen en woorden. Neem:
‘Vanwege de verwachte weersomstandigheden is besloten de voor donderdag geplande werkzaamheden geen doorgang te laten vinden.’
Daar staat:
‘Door het verwachte slechte weer gaan de werkzaamheden donderdag niet door.’
Waarom zouden we het ingewikkelder maken?
Dat betekent overigens niet dat iedere zin zo kort mogelijk moet worden. Ook dat misverstand komen we vaak tegen. Een tekst met alleen maar korte zinnen leest helemaal niet prettig. Dan. Krijg. Je. Dit. Effect. Vreselijk. Toch? Daar wordt niemand blij van. Wissel dus korte en langere zinnen af. Het gaat er niet om hoeveel woorden een zin precies heeft. Het gaat erom of je lezer de zin in één keer begrijpt.
Kan ChatGPT een tekst omzetten naar B1?
Jazeker. AI kan je daar behoorlijk goed bij helpen. Je kunt ChatGPT (of een andere slimme intelligentie) een ingewikkelde tekst geven en vragen om die op B1-niveau te herschrijven. Binnen een paar seconden krijg je een voorstel terug. Dat kan een prima begin zijn, maar we zouden het resultaat niet zonder controle kopiëren en publiceren.
ChatGPT kent jouw lezer namelijk niet vanzelf. Het weet ook niet welke informatie binnen jouw organisatie belangrijk is, welke woorden jullie doelgroep kent en waarom een bepaalde formulering bewust in een tekst staat. Soms maakt AI een zin eenvoudiger en verandert daarbij ongemerkt ook de betekenis. Dat is natuurlijk niet de bedoeling. En vraag daarna eens voor de grap of je nieuwe tekst B1 is? Wedden dat AI met nieuwe voorstellen komt.
En daarom begint een goede opdracht aan ChatGPT wat ons betreft ook niet alleen met: ‘Zet deze tekst om naar B1.’ Vertel vooral voor wie je schrijft. Leg uit wat de lezer na het lezen moet weten of doen. Vertel welke informatie absoluut in de tekst moet blijven staan. Geef eventueel voorbeelden van woorden die je doelgroep wel of juist niet kent. Daarna kan AI veel gerichter met je meedenken.
Maar blijf zelf lezen. Blijf zelf de intelligente van het stel. Kloppen de feiten nog? Is de boodschap hetzelfde gebleven? Begrijpt je lezer dit echt beter? En klinkt de tekst nog een beetje als jouw organisatie? AI kan het denkwerk ondersteunen, het neemt het niet van je over.
Hoe weet je of een tekst echt B1 is?
Daar wordt het interessant, want er zijn allerlei tools waarmee je het taalniveau van een tekst kunt meten. Die kijken bijvoorbeeld naar moeilijke woorden, de lengte van zinnen en andere kenmerken van een tekst. Handig? Zeker. Heilig? Nee.
Een tool kan aangeven dat je tekst keurig op B1-niveau is geschreven, terwijl je lezer na drie alinea's nog steeds niet begrijpt waarom hij die brief heeft gekregen. Andersom kan een tekst een paar moeilijke woorden bevatten en toch uitstekend te begrijpen zijn voor de doelgroep.
Wil je echt weten of je tekst begrijpelijk is? Laat hem dan lezen door iemand voor wie je hem hebt geschreven. Vraag daarna niet alleen: ‘Vond je de tekst duidelijk?’ De meeste mensen zeggen dan namelijk beleefd ja. Vraag liever: ‘Wat moet je nu doen?’ Of: ‘Kun je mij vertellen wat hier staat?’ Dan ontdek je veel sneller of je tekst zijn werk doet.
B1 is geen einddoel
Dat klinkt misschien een beetje vreemd uit de mond van Schrijfdokters die trainingen geven in schrijven op B1-niveau. Toch is B1 voor ons nooit het einddoel.
Begrijpelijkheid is het doel.
B1 helpt je om anders naar een tekst te kijken. Naar de woorden die je kiest, de lengte en opbouw van je zinnen en de volgorde waarin je informatie geeft. Maar uiteindelijk wil je natuurlijk helemaal niet dat iemand na het lezen denkt: goh, wat knap, dit was volgens mij een B1-tekst. Je wilt dat iemand een brief leest en begrijpt wat er van hem wordt verwacht. Dat een bezoeker op je website snel vindt wat hij zoekt. Dat een inwoner weet wanneer de straat wordt afgesloten of dat een klant begrijpt waarvoor hij betaalt. Dan heeft je tekst zijn werk gedaan.
Zelf een tekst omzetten naar B1?
Pak dan niet meteen je lijst met moeilijke woorden erbij. Lees eerst wat er werkelijk staat en stel jezelf een paar vragen. Voor wie schrijf ik dit? Wat weet die persoon al? Wat wil hij weten? Wat moet hij na het lezen doen? Staat die informatie op de plek waar hij die verwacht? Pas daarna ga je schrappen, zinnen veranderen en woorden vervangen. En kom je er niet uit? Dan hebben we bij Schrijfdokters natuurlijk altijd wel iets in de Medicijnkast liggen.
Meer lezen over B1 en begrijpelijk schrijven?
Wil je verder oefenen met duidelijke en begrijpelijke teksten? Dan kun je in onze Medicijnkast nog even doorlezen.
- Wat is B1-taalniveau? Hier leggen we uitgebreider uit wat B1 betekent, voor wie je op B1 schrijft en waar je op kunt letten.
- B1-niveau Nederlands: hoe ziet dat er eigenlijk uit? Daar leggen we verschillende teksten op de behandeltafel en laten we aan de hand van voorbeelden zien wat er beter kan.
- Schrijven is schrappen. Want een tekst wordt verrassend vaak beter wanneer je woorden durft weg te halen.
- Checklist schrijven op B1-niveau. Handig als je zelf wilt controleren of je tekst duidelijk genoeg is.
- E-book schrijven op B1-niveau. Voor wie meer uitleg, voorbeelden en praktische tips wil om zelf met B1 aan de slag te gaan.
- Schrijftraining toegankelijk schrijven. Wil je met je team leren hoe je begrijpelijker schrijft? Tijdens de training werken we met jullie eigen teksten.
- Schrijven met AI. Wil je ChatGPT of een andere AI-tool gebruiken om teksten te herschrijven? Dan laten we daar zien hoe je AI gebruikt zonder zelf te stoppen met nadenken.
