Je hebt vast weleens gehoord dat organisaties die voor een breed publiek schrijven vaak kiezen voor B1-niveau. Een groot aantal gemeenten doet het, de overheid doet het en steeds meer organisaties proberen het ook. Maar hoe ziet zo'n tekst op B1-niveau er eigenlijk uit?
Die vraag is een stuk interessanter dan alleen weten wat B1 betekent. Want we kunnen je natuurlijk vertellen dat je korte zinnen moet schrijven, minder of geen vakjargon moet gebruiken en ingewikkelde zinsconstructies beter kunt vermijden. Maar daar heb je nog niet zoveel aan als je weer achter je computer zit met een brief van drie kantjes waarin staat:
‘Naar aanleiding van uw bovengenoemde verzoek delen wij u mede dat…’
Waar begin je dan met B1?
Bij Schrijfdokters zeggen we tijdens onze schrijftrainingen altijd: schrijven op B1-niveau leer je vooral door zelf op een andere manier naar teksten te kijken. Kijk er eens kritisch naar. Wat staat er nu? Waarom is de tekst volgens jou lastig om te lezen of zelfs te begrijpen? Zie je zinnen staan die misschien ook een andere betekenis kunnen hebben? En hoe schrijf je het nu zo op dat iemand anders je direct begrijpt?
Heel wat vragen die je jezelf dus moet stellen om tot een toegankelijke tekst te komen.
Maar vooruit ... We doen onze doktersjas aan en leggen speciaal voor jou een paar teksten op onze behandeltafel.
Eerst nog even dit: wat is B1-niveau?
B1 is een taalniveau uit het Europees Referentiekader voor Talen. Een groot deel van de Nederlandse bevolking begrijpt teksten op dit niveau. Daarom kiezen veel organisaties voor B1 als ze voor een breed publiek schrijven. Maar pas op: B1 is geen rekensom.
- Een tekst wordt niet vanzelf begrijpelijk als iedere zin uit maximaal vijftien woorden bestaat.
- Een moeilijk woord vervangen door een makkelijk woord is soms helemaal niet nodig. Hypotheek is bijvoorbeeld best een lastig woord, maar iemand die een huis wil kopen weet waarschijnlijk prima wat ermee wordt bedoeld.
Wie begrijpelijk wil schrijven, moet dus vooral naar zijn lezer kijken. Wat weet die al? Wat wil die weten? Wat moet die na het lezen doen?
Hoogste tijd voor de patiënten.
Voorbeeld 1: uit een brief
Stel dat een organisatie (in dit geval een van de vele gemeenten die nog steeds zo hun teksten opbouwen) schrijft:
Naar aanleiding van uw aanvraag delen wij u mede dat wij hebben besloten uw aanvraag voor een tegemoetkoming in de bouwkosten toe te kennen.
Er staat eigenlijk iets heel eenvoudigs: goed nieuws, je krijgt geld. Altijd leuk om positief nieuws te krijgen. Maar als het zo eenvoudig is, waarom staat dat er dan niet?
Onze versie:
We hebben uw aanvraag voor een financiële bijdrage in de bouwkosten goedgekeurd. U voldoet aan de regels en krijgt daarom € [bedrag]. Dit bedrag wordt op [datum] op uw rekening gestort.
Wat hebben we gedaan?
- We hebben hier niet moeilijke woorden geschrapt.
- We hebben vooral gekeken naar wat de lezer wil weten.
- We maken het ook nog eens concreter. Natuurlijk doen we hier enkele aannames. In de praktijk stel je daarom eerst vragen: wat wil de lezer weten? Vervolgens zorg je dat je die vragen in de tekst beantwoordt.
Dat is voor ons de kern van schrijven op B1-niveau. Niet eenvoudiger schrijven om het eenvoudiger schrijven, maar zorgen dat je lezer zo snel mogelijk begrijpt wat je bedoelt en concreet worden. Niks zo fijn als mensen die zeggen wat ze bedoelen.
Voorbeeld 2: uit een websitetekst
Ook op websites gaat het regelmatig mis. Bijvoorbeeld deze:
Wij faciliteren organisaties bij het realiseren van duurzame inzetbaarheid en het optimaal benutten van het potentieel van medewerkers.
Klinkt best belangrijk. Maar wat doen ze? Misschien bedoelen ze:
Wij helpen organisaties om medewerkers gezond en met plezier aan het werk te houden. Ook kijken we hoe medewerkers hun talenten beter kunnen gebruiken.
Nu kunnen we er tenminste iets meer bij voorstellen.
Eerlijk is eerlijk: misschien bedoelt deze organisatie wel iets anders. Dat weten we niet. Als wij deze tekst voor een klant zouden schrijven, zouden we dus eerst wederom heel veel vragen stellen. Wat doen jullie precies? Hoe helpen jullie medewerkers? Kun je daar een voorbeeld van geven? Wat merkt een medewerker daarvan?
Daar begint begrijpelijk schrijven vaak: niet bij schrijven, maar bij doorvragen.
B1 is dus niet hetzelfde als jip-en-janneketaal?
Deze vraag krijgen wij regelmatig. Als we zeggen dat een tekst duidelijker kan, is iemand vaak bang dat we er kleutertaal van gaan maken. Maar dat is helemaal niet wat er gebeurt.
Je lezer serieus nemen betekent juist dat je hem niet onnodig laat puzzelen. Een ingewikkelde boodschap mag ingewikkeld zijn. Je hoeft hem alleen niet ingewikkelder op te schrijven dan nodig is.
Soms mag een moeilijk woord gewoon blijven staan. Zeker als je doelgroep dat woord kent. Schrijf je voor HR-professionals, dan hoef je het woord arbeidsovereenkomst (waarschijnlijk) niet te vervangen. Schrijf je een brief aan iemand die nog maar kort Nederlands spreekt, dan kijk je daar misschien anders naar.
B1 is daarom geen lijstje dat je gedachteloos afvinkt, al is onze gratis checklist B1 best handig. Het blijft nadenken bij elk woord dat je opschrijft.
Wil je weten of jouw tekst B1 is?
Lees hem dan eens alsof je niets van het onderwerp weet. Staat de belangrijkste boodschap bovenaan? Weet je na de eerste alinea waarom je deze tekst krijgt? Zijn de zinnen logisch opgebouwd? Gebruik je woorden die je lezer kent? En vooral: weet je na het lezen wat je moet weten of doen?
Kom je er niet uit, dan hebben we daar bij Schrijfdokters natuurlijk altijd de juiste medicijnen voor! Soms is een korte behandeling voldoende, een andere keer maken we er een langer behandeltraject van. We kijken altijd wat jij en je organisatie nodig hebben om (nog) beter te worden in toegankelijk schrijven. En ja, dat kan ook met AI, maar dan moet je het wel eerst zelf snappen, om de juiste toegankelijke prompts te schrijven. Want ook AI moet weten wie jij bent, wie je lezer is en wat je wilt bereiken.
Meer lezen over B1 en begrijpelijk schrijven?
Wil je verder oefenen met duidelijke en begrijpelijke teksten? In onze Medicijnkast vind je nog meer hulpmiddelen:
- Wat is B1-taalniveau? Hier leggen we uitgebreider uit wat B1 betekent, voor wie je op B1 schrijft en waar je op kunt letten.
- Schrijven is schrappen. Waarom een tekst bijna altijd beter wordt als je woorden durft weg te halen.
- Toegankelijk schrijven voor gemeenten: schrijf je voor inwoners? Lees hoe je gemeentelijke informatie duidelijker en toegankelijker maakt.
- Checklist schrijven op B1-niveau: handig als je zelf wilt controleren of je tekst duidelijk genoeg is. Download ook de versie voor gemeenten.
- E-book schrijven op B1-niveau: meer uitleg, voorbeelden en praktische tips om zelf met B1 aan de slag te gaan.
- Schrijftraining toegankelijk schrijven: wil je dit met je team leren? Tijdens onze training oefenen we met jullie eigen teksten.
