Laatst bijgewerkt: 25 september 2026 · Leestijd: 6 minuten.
Kun je iemand leren om beter te schrijven? Gelukkig wel, anders zouden we bij Schrijfdokters een behoorlijk probleem hebben. Maar wie denkt dat we tijdens een schrijftraining meteen beginnen met schrijftips, zoals korte zinnen, actieve formuleringen en het schrappen van moeilijke woorden, heeft het mis. Natuurlijk komen die dingen aan bod, maar niet voordat we iets anders hebben gedaan. We beginnen met dit: stop eens met tikken.
Schrijftraining laat je anders naar teksten kijken
Dat klinkt misschien een beetje vreemd tijdens een schrijftraining. Je komt tenslotte om te leren schrijven en dan vertellen de Schrijfdokters dat je je handen van het toetsenbord moet halen. Toch begint daar voor ons een goede tekst. Niet in Word, met een knipperende cursor die je verwijtend aankijkt omdat er nog steeds niets staat, maar in je hoofd.
- Voor wie ga je schrijven?
- Waarom schrijf je deze tekst?
- Wat weet je lezer al en wat juist niet?
- Wat moet iemand na het lezen weten, voelen of doen?
- En misschien nog wel belangrijker: welke informatie heb je daarvoor eigenlijk nodig?
Leer denken vanuit je lezer tijdens een schrijftraining
Veel mensen slaan die belangrijke eerste stap over en gaan direct rammelen op hun toetsenbord. Ze krijgen de opdracht om een brief, websitetekst, rapport of e-mail te schrijven, openen een leeg document en beginnen. De eerste zin kost wat moeite, de tweede gaat al wat makkelijker en voor ze het weten zijn ze een halve pagina verder. Pas daarna komt de vraag of de lezer eigenlijk iets aan al die informatie heeft.
Dat bedenken, blijkt voor deelnemers van onze schrijftrainingen vaak makkelijker gezegd dan gedaan. Als je iedere dag in dezelfde organisatie werkt, raak je namelijk gewend aan de taal die daar wordt gesproken. Afkortingen die een buitenstaander nog nooit heeft gezien, hoef jij allang niet meer uit te leggen. Vakjargon voelt na een tijdje niet eens meer als vakjargon. En bepaalde kennis is voor jou zo vanzelfsprekend geworden dat je je nauwelijks kunt voorstellen dat iemand die kennis niet heeft.
Tijdens onze trainingen horen we dan ook regelmatig: Maar dat weten mensen toch?
Nee dus. Of in ieder geval: lang niet altijd.
Leren schrijven? Stap eens uit je eigen wereld!
Dat is ook niet zo vreemd. Misschien werk jij al twaalf jaar bij een gemeente en weet je precies wat een beschikking, omgevingsplan of Wmo-voorziening is. Misschien werk je in een ziekenhuis en gebruik je dagelijks termen waarvan een patiënt vooral denkt: moet ik me nu zorgen maken? Of je werkt op een HR-afdeling en strooit met afkortingen die tijdens de lunch niemand meer hoeft uit te leggen. Binnen jouw wereld werkt dat prima. Het wordt pas een probleem als je schrijft voor iemand die niet in die wereld leeft.
Daarom laten we mensen tijdens een schrijftraining anders naar hun eigen tekst kijken. Jezelf de vraag stellen 'Begrijp ik wat hier staat?' heeft weinig zin. Natuurlijk begrijp je het. Je hebt de tekst zelf geschreven en weet waarschijnlijk ook nog wat je bedoelde met die ene merkwaardige zin, of die leuke kwinkslag die je maakte om je lezer te laten lachen. Maar ja, jouw humor of kantoorhumor is misschien niet altijd duidelijk. De vraag is of je lezer je tekst begrijpt. En om daarachter te komen, moet je proberen even uit je eigen wereldje te stappen.
Alles wat jij weet, hoeft je lezer (misschien) niet te weten
Er gebeurt nog iets bijzonders zodra mensen veel van een onderwerp weten: ze willen het graag allemaal vertellen. Dat is meestal goed bedoeld. Je wilt volledig zijn, niemand informatie onthouden en vooral voorkomen dat een collega later zegt: Maar je bent dit vergeten. Vaak wordt ook alles en iedereen benoemd die betrokken is geweest, want oh, oh, oh, stel je voor dat je iemand overslaat.
Het resultaat is alleen niet altijd een betere tekst.
Stel dat iemand op de website van een ziekenhuis wil weten waar hij zich morgenochtend voor een onderzoek moet melden. Dan wil hij waarschijnlijk weten bij welke balie hij moet zijn, hoe laat hij daar wordt verwacht en of hij van tevoren nog iets moet doen. Hoe het interne proces rondom die afspraak is georganiseerd, welke afdeling verantwoordelijk is voor de planning en waarom drie jaar geleden voor een nieuw registratiesysteem is gekozen, kan allemaal waar en belangrijk zijn. Alleen niet voor deze lezer op dit moment.
En precies dat is een van de lastigste dingen van schrijven: bepalen wat je weglaat. Kill your darlings, zeggen we in het schrijversvak. Je doet je lezer namelijk niet automatisch een plezier door alles wat jij weet in een tekst te stoppen. Soms help je iemand juist door informatie niet te geven. En daarmee zijn we weer terug bij die vraag die je eigenlijk had moeten stellen voordat je begon te tikken: wat heeft mijn lezer nodig?
Verzamel eerst de informatie die je nodig hebt
Soms zit de informatie voor een tekst al in je hoofd. Soms krijg je van een collega een document van zeven pagina's met de vraag of je er even een lekker leesbaar stukje van kunt maken. En soms moet je zelf op onderzoek uit. Je spreekt collega's, interviewt een deskundige, zoekt cijfers op, leest oude stukken of probeert uit vijf verschillende versies te achterhalen welke informatie inmiddels nog klopt. Ook dat hoort bij schrijven.
Schrijfdokter Sandra leerde dat al toen ze als journalist bij het Algemeen Dagblad en de Haagsche Courant werkte. Je begon niet aan een artikel omdat je toevallig zin had om een lekker potje te typen. Eerst moest je weten wat er aan de hand was. Wie moet ik spreken? Welke vragen moet ik stellen? Welke informatie heb ik al? Wat ontbreekt nog? Spreken bronnen elkaar tegen? En is wat iemand mij vertelt eigenlijk wel waar?
Tegenwoordig hebben we daar een hulpmiddel bij gekregen. We kunnen ChatGPT of Copilot vragen om informatie te zoeken, samen te vatten of alvast op een rij te zetten. Dat kan enorm handig zijn, maar het verandert niets aan je eigen verantwoordelijkheid. Je moet nog steeds weten welke informatie je nodig hebt en beoordelen of je bron betrouwbaar is. Een prachtig geschreven tekst vol verouderde cijfers, halve waarheden of informatie die helemaal niet relevant is voor je lezer, blijft tenslotte een slechte tekst.
Beter schrijven begint dus vóór de eerste zin
Natuurlijk gaan we tijdens een schrijftraining uiteindelijk wel schrijven. We kijken naar de opbouw van een tekst, naar woorden en zinnen, naar B1-taalniveau, naar overbodige formuleringen en naar alles wat een tekst onnodig ingewikkeld maakt. We schrappen, verplaatsen, herschrijven en vragen ons soms hardop af wat een schrijver in vredesnaam met een bepaalde zin heeft bedoeld. Het liefst doen we dat met teksten van de deelnemers zelf, want juist daarin zie je hoe snel je terugvalt in de taal en gewoontes van je eigen organisatie.
Maar misschien is het belangrijkste wat je tijdens zo'n training leert wel dat je je bewuster wordt van wat je schrijft. Dat je niet automatisch begint omdat er nu eenmaal een tekst moet komen, maar eerst nadenkt over de persoon aan de andere kant. Dat je jezelf afvraagt waarom een alinea erin staat, of je lezer een afkorting werkelijk kent, of die achtergrondinformatie nodig is en waarom de belangrijkste boodschap eigenlijk pas ergens halverwege de tekst verschijnt.
En als je dat eenmaal gaat zien, is het knap lastig om het daarna niet meer te zien. Je leest ineens teksten van collega's en denkt: voor wie is dit eigenlijk geschreven? Je krijgt een brief en vraagt je af waarom het goede nieuws pas in de vierde alinea staat. En je betrapt jezelf op een zin waarvan je een paar maanden eerder nog zonder aarzelen had gezegd: Dat begrijpt iedereen toch?
Als je die kritische blik eenmaal hebt, dan mag je van ons weer gaan tikken.
Meer lezen over beter schrijven?
Wil je na dit artikel toch weer gaan tikken? Prima. In onze Medicijnkast vind je genoeg om je teksten meteen onder handen te nemen:
- Wat is B1-taalniveau? Lees wat schrijven op B1-niveau betekent en waarom begrijpelijk schrijven om meer draait dan alleen korte zinnen en makkelijke woorden.
- Hoe zet je een tekst om naar B1-niveau? We nemen een tekst onder handen en laten zien wat er gebeurt als je niet alleen woorden vervangt, maar eerst naar je lezer kijkt.
- Hoe ziet een tekst op B1-niveau er eigenlijk uit? Genoeg theorie. In dit artikel leggen we een paar teksten op de behandeltafel en laten we het verschil zien.
- Schrijven is schrappen. Alles wat jij weet, hoeft je lezer niet te weten. Waarom een tekst vaak beter wordt als je woorden en informatie durft weg te halen.
- Schrijven met AI. ChatGPT of Copilot kan je helpen bij het verzamelen, ordenen en schrijven van informatie. Maar wie bepaalt wat relevant en betrouwbaar is? Juist: jij.
- Bekijk onze schrijftrainingen. Wil je niet alleen lezen over beter schrijven, maar er met je collega's mee aan de slag? Bekijk dan welke schrijftraining bij jullie past.
